Soba

Bir yeri ısıtmak, ya da yemek pişirmek için kullanılan ve içinde ısı kaynağı bulunan türlü şekilde bir araçtır. Yanan cisimler, yanmaları sırasında bazı gazlar çıkarırlar. Bu gazların insanlara zararlı olmalarını önlemek için sobanın borularından geçen duman bacadan havaya atılır. Dumanların rahatça yukarı çıkması sağlanmazsa soba iyi yanmaz.

Yanma olayının sürmesi için sürekli olarak oksijen gerekir. Soba, odanın havasında bulunan oksijeni çekerek içindeki yanıcı cisimlerin iyice yanmasını sağlar. Sobalarda odun, taşkömürü, linyit, mazot, gaz, havagazı, bütan gazı gibi katı, sıvı ve gaz yakıtlar kullanılır. Elektrik enerjisini ısıya çeviren sobalara da, «elektrik sobası» denir.

Soba insanların en temel ihtiyaçlarından biri olan ısınma gereksinimini karşılamaya yönelik olarak öteden beri kullanılmaktadır. Yani soba en başta ısıtma aracıdır. Bu sebeble dar anlamda soba; " Isınma amaçlı olarak kullanılan, yüzeysel ısınma yoluyla ısı yayan kapalı bir cihazıdır " diye tanımlanabilir. Türkiye’de Tanzimat dönemine değin başlıca ısınma gereçleri ocak ve mangaldı.

soba

Saray ve konaklarda büyük bir ocak bulunur, odalar bu ocaktan alınan közlerin konduğu mangallarla ısıtılırdı. Soba, Batı ile ilişkilerin yoğunlaştığı Tanzimat döneminde, batılı ülkelere giden devlet adamları ve aydınlar aracılığıyla Türkiye' ye geldi; özellikle İstanbul, İzmir gibi büyük kentlerde kullanılmaya başladı, ilkin azınlıklar tarafından kullanılan soba, giderek yaygınlaştı; evler yapılırken baca delikleri açılmaya başladı.

Sobanın Türkiye' ye giriş yollarından biri de Rusya'dır. Karadeniz yöresinden Rusya’ya çalışmaya gidenler "peçka" denilen sobaları getirdiler ve bu tür soba kısa sürede yörede yaygınlık kazandı. Sobaların en büyük ve değerlileri, saray, köşk ve konaklardaki çini sobalardı. Sobalarda maden kömürü işletmeleri açılıncaya değin odun yakıldı, daha sonra taşkömür ve linyit de kullanılmaya başlandı. Gaz sobaları ise daha çok konutlarda ısınmayı sağladı. Bugün büyük merkezlerde odun sobalarının yerini taşkömür ve gaz sobaları almış, büyük yapılarda ise soba yerine kalorifer kullanılmaya başlanmıştır.

Katı yakıt sobaları

Katı yakıt sobaları'nda (odun ve kömür sobaları), temel olarak bir gövde, bir ızgara, yakıtla besleme düzeneği, bir hava giriş düzeneği ve bir kül boşaltma düzeneği bulunur. Gövde kullanılacak yakıta uygun olarak, içi ateşe dayanıklı malzemeyle kaplı saçtan ya da emaye dökme demirden bir yanma odasından oluşur. Kömür sobalarında yanma ya yakıt kütlesinin içinden başlar ya da ince katman halinde olur. Birinci durumda, küllük kapağından giren hava yatay ızgaradan geçerek ocak bölümüne gelir, duman doğrudan yukarıya yükselir.

Kimi gelişmiş sobalarda yanmamış gazların doğrudan bacaya gitmesini önlemek için bir ikincil hava girişi bulunur, ikincil hava genellikle bacaya giden duman gazlarıyla ısıtılır. Yanma ince katman halinde oluyorsa duman dolaşımının yönü saptırıcılarla değiştirilir Saptırıcılı sobalar çok düzenli bir yanma sağladıklarından sürekli ısıtılması gereken yerlerde kullanılır.

Sıvı yakıt sobaları

Sıvı yakıt sobaları'nda yakıt olarak genellikle gazyağı kullanılır. Bu tip sobalarda bir gövde, bir ya da daha çok brülör, bir yakıtla besleme devresi, bir hava giriş düzeneği ve güvenlik düzenekleri bulunur. Bu sobanın temel öğelerinden olan brülör sıvı yakıtı gazlaştırarak yakar. Yakıtın buharlaşması için gerekli ısı ya alevlerin ışımasından ya da yeterince ısıtılmış bir levhadan sağlanır. Yakıtla besleme devresi bir hazne, filtreler ve brülöre bağlanan borulardan oluşur. Güvenlik düzenekleri yakıtın dışarı taşmasını önler; bu düzeneklerde özellikle sabit ya da devrilebilir kaplar, elektromanyetik vanalar bulunur. Bu sobalar doğal ya da mekanik çekişli olabilir.

Gaz sobaları

Gaz sobaları sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), doğal gaz ve havagazıyla çalışır. Başlıca tipleri arasında, ışımayla ısıtma sağlayan ve kullanımları sırasında yer değiştirme olanağı olan bacasız gaz sobaları, katalitik sobalar, cebri ya da doğal konveksiyonla ısıtma sağlayan bacalı gaz sobaları sayılabilir.

Sözlükte "soba" ne demek?

1. Bir yeri ısıtmak için içinde kömür, odun, gaz yakılan ya da elektrikle kullanılan bir araç.

Cümle içinde kullanımı

Gözünü soba ateşine dikip ne düşünüyorsun.
- H. E. Adıvar
Saç mangala sobadan ateş çıkartıp odanın ortasına koydurdu.
- M. Ş. Esendal

Soba kelimesinin ingilizcesi

n. Japanese noodle prepared with buckwheat flour
n. kneading, act of squeezing and shaping (clay, dough, etc.); massage
v. press; knead
Köken: Macarca

Son eklenenler

opu
npn

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç